Vojislav Nikčević: Crnogorski jezik, tom II. – Cetinje: Matica crnogorska, 1997 (Podgorica: Slog). – 688 str; 175 x 245 mm. – (Biblioteka: Montenegrina – Istorija jezika). – Tiraž 1000.
Predvukovski period (1360-1830) predstavlja najdužu vremensku dionicu u istoriji crnogorskog jezika: zauzima čak blizu šest vjekova njegova novovjekoga postojanja i razvitka. U etnopovijesnoj ravni, obuhvata vrijeme neprekinutoga trajanja, ponovnog uspostavljanja integriteta, subjektiviteta i suvereniteta Zete/ Crne Gore kao samostalne države za vlade dinastije Balšića i Crnojevića i potom Principata/Vladikata kao atipične državne formacije na prostoru sužene, tzv. podlovćenske, tj. slobodnog dijela Crne Gore. U tome dugom vremenskome razmaku, Zećani/Crnogorci opet se oblikuju kao samosvojan narod i u procesu njihove kontinuirane odbrambene i oslobodilačke borbe od kraja XV stoljeća postepeno počinje da se formira i crnogorska nacija. No, već od tridesetijeh godina do kraja toga vijeka u konkurenciji s geonimom Zeta i etnonimom Zećani začetku crnogorske nacionalne svijesti prethodila je definitivna pobjeda geonima Crna Gora i prema njemu nastaloga etnonima Crnogorci. Njima je prvo narečen prostor i živalj Gornje Zete.
U sferi etnolingvističkijeh odnosa, evolucija crnogorskog jezika se vrće na tradiciju dukljanskoga perioda: ponovo dolazi do slobodne i spontane, posve prirodne upotrebe njegova govornoga realizacijskog oblika kako u administraciji tako isto i u beletristici, naročito u crnogorskoj usmenoj i pisanoj književnosti, pa čak djelimično i u Zetskoj mitropoliji. U ovome periodu, tečajem trajanja etape pisanog jezika, razvijaju se i ustaljuju administrativni i beletristički stil, a u toku vremena egzistiranja crnogorskoga nekodifikovanog standardnoga jezika pojavljuje se i naučni stil. Novovjeki tip književnog jezika takođe nastaje u jedinstvu usmene i pisane riječi zato što se piše onako kako se govori i čita kao što je napisano. Na toj podlozi, crnogorski književni jezik iz predvukovskog perioda dostiže svoj vrhunac u književnijem tvorevinama Petra I i Petra II Petrovića Njegoša kao dvama našijem najvećim stvaraocima.
(iz autorovog Predgovora)
