Migracije, emigracije i kolonizacije Crnogoraca spadaju u glavne elemente crnogorske istorijske egzistencije. Vjekovima teče proces iseljavanja Crnogoraca iz Crne Gore na sve četiri strane svijeta. Dubina i obuhvat toga procesa takvoga je stepena da se danas, na osnovu činjenica i pretpostavki o broju ljudi koji se izvan Crne Gore još uvijek u nacionalnom smislu deklarišu kao Crnogorci ili koji su crnogorskoga etničkoga porijekla, može postaviti ocjena da u svijetu postoji bar još jedna Crna Gora.
Crnogorski istorijski metanastazički proces opštoj i naučnoj svijesti poznat je u osnovnim crtama, dijelom na temelju istorijskog śećanja i predanja, dijelom na osnovu naučnih istraživanja. Poznati su i njegovi osnovni oblici, pa i faktori nastajanja i trajanja. Sva tri osnovna oblika metanastaze na djelu su i u njegovom specifičnom crnogorskom obliku: spontano (stihijsko) iseljavanje, seobe i plansko preseljavanje. Istraživači crnogorskih metanastaza, na temelju raspoložive istorijske građe, kao spontano preseljavanje kategoriziraju istorijski proces pojedinačnog i grupnog preseljavanja ljudi iz podlovćenske Crne Gore u Primorje, Mletačku Republiku i śeveroistočna područja Balkana, kao i pokušaje preseljavanja u Rusiju. Na širem balkanskom prostoru postoji nekoliko oblasti u koje su Crnogorci preseljavali u znatnijem broju (Boka, Dalmacija, Senjsko primorje, Kranjska u Sloveniji, Žumberak, Istra i Srbija). Poznato je da su postojale ili još uvijek postoje crnogorske enklave po Dalmaciji, Gorskom Kotaru i Beloj Krajini, oko Zadra i Senja, u Istri (Peroj), po Srbiji, Rusiji itd. Seobe usljed ekonomskih razloga usmjeravane su prema širem evropskom prostoru i prekookeanskim krajevima svijeta (Turska, Severna i Južna Amerika, Australija, Azija, Afrika). Po obimu najveća su bila crnogorska iseljavanja u Srbiju, na liniji zapadno od Beograda, Avale, Kosmaja i Jastrepca prema jugu, kao i u enklavama na Miroču (Petrovo Selo), Jablanici, Toplici te Kopaoničkoj i Aleksandrovačkoj župi.
U kategoriju planskog preseljavanja može se svrstati crnogorska kolonizacija u Vojvodinu u periodu od 1945. do 1948. godine. Bila je dio šireg procesa u kome su iz različitih i brojnih krajeva druge Jugoslavije, mahom iz pasivnih krajeva najviše izloženih ratnim stradanjima i razaranjima u Drugom svjetskom ratu, hiljade ljudi kolonizirane u Vojvodinu. Ta se kolonizacija smatra jednim od najvećih planskih i organizovanih preseljenja stanovništva na istorijskim prostorima na kojima je postojala Jugoslavija. Najčešće se ona imenuje kao kolonizacija Vojvodine. Njezina se tačnija karakterizacija daje ako se tretira kao kolonizacija djelova Vojvodine (Bačka, Banat i Srem), ali i Baranje u Hrvatskoj. Kolonizacijom je u prvom redu bila obuhvaćena seoska populacija iz svih djelova Jugoslavije. Pravni osnov za nju stvoren je donošenjem saveznog zakona o agrarnoj reformi i kolonizaciji. Zbog toga je ta kolonizacija po karakteru i nazivu određena kao savezna. Odvijala se u specifičnim istorijskim uslovima neposredno poslije završetka Narodnooslobodilačke borbe. Po svom opštem društvenom, političkom i istorijskom značenju bila je važnim dijelom radikalnih društvenih promjena u obnovljenoj Jugoslaviji s bitno promijenjenim oblikom društveno-političkog sistema. …
Milenko A. Perović (Iz Predgovora)
