– Podgorica : Matica crnogorska, 2014 (Podgorica : Grafo Bale). – 1008
str.; 168 x 240 mm. – (Biblioteka : Iseljenici). – Tiraž 600.
Provođenje agrarne reforme i kolonizacije u Vojvodini u sklopu agrarne reforme i kolonizacije u Sjevernim krajevima, omogućavalo je da se jedan broj crnogorskih porodica nadijeli zemljom i kolonizuje u Vojvodinu. Sjeverni krajevi su inače bili predviđeni za kolonizaciju dobrovoljaca iz oslobodilačkih ratova Srbije i Crne Gore. Kako je ekonomska situacija u Crnoj Gori bila vrlo nepovoljna, jedan broj Crnogoraca, koji je imao uslove za sticanje boračko-dobrovoljačkog statusa, uključuje se u proces agrarne reforme i kolonizacije. Njih u odnosu na ukupan broj kolonista nadijeljenih zemljom i kolonizovanih u Vojvodini nije bilo mnogo, čak možemo reći i simbolično, ali su činili značajan udio u ukupnom stanovništvu Crne Gore.
Ni crnogorska naučna javnost ni institucije, na žalost, nijesu pokazivale dovoljno intersovanja za kolonizaciju Crnogoraca u Vojvodinu 1919‒1941. godine, tako da sudeći po publikovanim bibliografijama, ne postoji nijedan naučni rad koji se bavi ovom temom, izuzev manjeg broja novinskih napisa nastalih u periodu kolonizacije i manje etnografske studije o Crnogorcima naseljenim na Rati kod Bajmoka iz 1985. godine.
Imajući u vidu da je i srpska naučna javnost posvetila nedovoljno pažnje ovoj temi, neosporna je činjenica da je ova oblast ostala do danas nedovoljno obrađena, a kada su Crnogorci u pitanju, o njima gotovo da i nema pomena.
Uzimajući navedeno u obzir, realizacju projekta započeli smo konsultovanjem svih relevantnih publikovanih izvora koji se na bilo koji način bave kolonizacijom hivske građe. Sjevernih krajeva, naročito Vojvodine. Prevashodno smo se posvetili istraživanju arhivske građe.
U konsultovanoj literaturi gotovo svi autori se pozivaju na arhivsku građu Arhiva Vojvodine iz Novog Sada, Arhiva Jugoslavije i Arhiva Vojnoistorijskog instituta iz Beograda i istorijskih arhiva Subotice i Zrenjanina. Slijedeći izvore na koje su se autori najčešće pozivali i uz konsultovanja arhivista pomenutih arhiva, identifikovali smo veliki broj fondova koji su nam nudili važnu arhivsku građu, bez koje bi realizacija nešeg projekta bila nemoguća.
Zahvaljujući stručnim konsultacijama sa dr Milanom Micićem i Radislavom Bjelicom kao i velikoj pomoći koju su nam pružili u Arhivu Vojvodine direktor Stevan Rajčević, kao i arhivisti Vladimir Ivanišević i Šarlota Kartag, potom u Arhivu Jugoslavije dr Gojko Malović, ali i iskustvu koje smo stekli u realizaciji našeg prethodnog projekta Kolonizacija Cnogoraca u Vojvodinu 1945‒1948, ostvarenje ovoga projekta pošlo je sigurnim putem.
Autor (Iz Uvoda)
