Prevela s francuskog Kornelija Nikčević
s francuskog Kornelija Nikčević. – Podgorica : Matica crnogorska, 2014
(Podgorica : Grafo Bale). – 227 str.; 208 x 294 mm. – (Biblioteka : Nasljeđe). – Tiraž 500.
Jedno od najznačajnijih otkrića svih vremena u humanitarnim naukama bilo je povezivanje glavnih jezika Evrope i velikog broja većih jezika Azije, konačno dokazano u XIX vijeku na osnovu mnogo starijih saznanja. Latinskom (i savremenim potomcima, dakle i francuskom), grčkom, germanskim jezicima, keltskom, slovenskom, iranskim, sanskritu i različitim jezicima koji se govore u Indiji, kao i mnogim drugim, zajednički je ne samo veliki dio osnovnog vokabulara, već i najarhaičnije gramatičke strukture. Ovi skupovi, koji negiraju svaku slučajnost i ne mogu da se objasne brojnim pozajmicama iz rječnika i sintakse sa četiri kraja Evroazije, potvrdili su grupisanje svih ovih jezika, mrtvih ili živih, u jednu porodicu, koja se danas određuje, poslije mnogih terminoloških kolebanja, kao „indoevropska“.
Ta se lingvistička zajednica suprotstavlja drugim lingvističkim porodicama (uralskoj ili „ugrofinskoj“, kavkaskoj, altajskoj ili tursko-mongolskoj, afroazijskoj ili „hamitosamitskoj“… da navedemo samo glavne susjede Starog Svijeta), sa kojima do sada nije dokazano nikakvo formalno srodstvo.
Kao što se tijesno srodstvo između italijanskog, španskog, francuskog, itd., objašnjava njihovim zajedničkim porijeklom iz latinskog, tako bi najlogičnije objašnjenje postojanja velike indoevropske porodice bilo da ovi jezici imaju zajednički, veoma stari, prvobitni govor. To je taj jezik-majka koji nazivamo „indoevropskim“. Mada nije neposredno potvrđen (jer je nestao mnogo prije nego što je mogao da bude zabilježen bilo kakvim sistemom pisma), njegovo postojanje ne izaziva sumnju. Može da bude, u određenoj mjeri, obnovljen poređenjem njegovih nasljednika.
Na osnovu ovog lingvističkog otkrića neposredno se nameće jedno istorijsko pitanje, ili, prije, dugi niz povezanih pitanja: kada, gdje i ko je govorio jezikom-majkom? Prelazimo sa indoevropskog, lingvističke hipoteze, na „Indoevropljane“, etnokulturološku hipotezu.
Od samog su početka istraživanja na ovu temu obezvređivala ideološka razmatranja, manje više svjesna, što je i danas slučaj. Kao reakcija na određena pretjerivanja, neki su skeptici negirali postojanje „indoevropskog naroda“. Međutim, teško da može da se zanemari. Ne samo da je indoevropskim na početku zaista govorila određena grupa koja je, bez sumnje, osigurala svoje prvo širenje, već i same kulturološke paralele uspostavljene između populacija indoevropskog jezika, veoma udaljenih jedna od druge, od zapadne Evrope do Indije, podrazumijevaju postojanje zajedničke kulture. Tako je manji problem da se zna da li je bilo „Indoevropljana“, nego da se isti smjeste u vremenu i prostoru, i da se odrede njihovi odgovarajući materijalni tragovi.
Vojislav D. Nikčević (Iz Uvoda)
