Priredio i predgovor napisao Vojislav D. Nikčević
Montenegrina, knj. I, tom 4, priredio i predgovor napisao Vojislav D. Nikčević. – Podgorica : Matica crnogorska, 2014 (Podgorica : Grafo Bale).
– 895 str.; 219 x 297 mm. – (Biblioteka : Posebna izdanja). – Tiraž 500.
… Nakon povlačenja Rusa i Slovena iz nekadašnje Skitije, nezadovoljnih statusom, dobijenim privilegijama i raspodjelom moći jer Rusi traže pravo učešća u imperijalnim znamenjima Istoka, to će postati povod novog rata. U pitanju su bila, po oskudnim navodima u do sada proučenoj gradi, dva strateška razloga koja su trebalo da odluče dalju sudbinu slovenskih ili jedinstvene slovenske države. Prvi je: objedinjavanje Slovena sa Ilirikuma sa sunarodnicima u Italiji, stvaranje jedinstvene države i početak pregovora bez posrednika sa rimskim pontifeksom oko statusa Crkve Slovenske. Drugi je: Samuilova namjera da objedini sve insignacije moći slovenskih i nekada gotskih vladara i proglašenje carstva nezavisnog od volje Konstantinopolja i njegove politike ‒ carstvo je trebalo da počiva na maniheizmu i starim učenjima iz „apostolskog perioda“, te da se preko religije poveže sa jermenskom državom i slovenskim življem na Pontu, kojima je na čelu bio samozvani imperator iz porodice Foka, Vardas. Namjera je bila da se stvori „treće kanonsko, slovensko hrišćanstvo“, poput katoličanstva i ortodoksije, a po ugledu na kodifikaciju islama koji je počeo da objedinjava arapski svijet. Da bi se ti ciljevi ostvarili bilo je neophodno uništiti staru metropolia prima u Diokleji i njene prerogative moći prenijeti na Lihnidu (Ohrid). Po svaku cijenu trebalo je spriječiti da Kraljevstvo Dalmacije, uz pomoć Slovena iz Italije i Panonije, potpomognutih Hrvatima i Hunima-Ugrima, stupi u pregovore sa pontifikalnom kancelarijom i zatraži pravo crkveno-administrativne jurisdikcije u slovenskom svijetu po starom vikarijalnom pravu Diokleje. Samuilov napad je stoga usmjeran na Diokleju i Dalmaciju ‒ njegov je cilj da za svoju državu veže Slovene iz Italije i odvoji Gornju od Donje Dalmacije. U tom pohodu i uspijeva. Moć Dukljanskog arhiepiskopata je uništena kada je grad sravnjen sa zemljom, 980. godine, i godinu-dvije kasnije Samuilo prenosi dukljanske insignacije moći u Ohrid, koji će kasnije postati kratkovjeko, „po pravu mača“, patrijaršijsko sjedište. Pod Ohridom će, kao i do tog časa, biti episkopija Srbija. Ohridski patrijarhat ukida Vasilije II ali će konfuzna situacija trajati do 1062. godine i pojave Normana i njihovog nestabilnog, više administrativnog nego teritorijalnog, duksata na jugu Italije. Tada pontifikalna kancelarija, suočena sa novom, moćnom slovenskom dinastijom potomaka Mihaila Viševića iz naroda Bodina, porijeklom sa prostora Evropske Sarmatije, u novoformiranu Barsku arhiepiskopiju prenosi insignacije moći nekadašnjeg Dukljanskog arhiepiskopata, a sa time vladarske insignije Kraljevstva Dalmacije i nekadašnjeg Kraljevstva Slovena.
Vojislav D. Nikčević (Iz Predgovora)
