Priredio Slobodan B. Medojević
Grafo Bale). – 430 str.; 165 x 245 mm. – (Biblioteka : Istorijski izvori).
– Tiraž 500.
Crnogorsko-ruski odnosi su u toku tri stoljeća, od 1711. do danas, prošli kroz nekoliko perioda i razvojnih faza. Rusija je kao velika sila bila važan faktor u sazdanju crnogorske novovjekovne države.
Nakon zvaničnog međunarodnog priznanja državne nezavisnosti Crne Gore na Berlinskom kongresu (1878) stekli su se uslovi da ona prima diplomatske predstavnike drugih država ali i da šalje svoje u one zemlje đe je bio njen prioritetni interes.
Prvi akreditovani Diplomatski predstavnik na Cetinju bio je ruski poslanik Aleksandar Semjonovič Jonin, koji je, s carskom gramatom, u crnogorsku prijestonicu stigao u septembru 1878. godine. Jonin je svoju dužnost obavljao do 1883. godine. Od tada se do kraja postojanja Ruske imperije u Knjaževini/Kraljevini Crnoj Gori smijenilo devet ruskih diplomatskih pedstavnika. U periodu 1910‒1917. koji obuhvata ova knjiga bila su dvojica opunomoćenih predstavnika: Sergej Vasiljevič Arsenjev poslanik i opunomoćeni ministar (1910‒1912) i Aleksandar Aleksandrovič Girs (1912‒1915).
Od 1878. do 1903. crnogorsko-ruski odnosi su stalno bili u usponu. Tada su za Crnu Goru u Rusiji sva vrata bila otvorena. Ona je bila glavni oslonac ruske politike na Balkanu, bezrezervno odana svojoj zaštitinici i pokroviteljici. Kralj Nikola je promovisan u „jedinog iskrenog i vjernog prijatelja Rusije“. To prijateljstvo je potvrđeno carskim imenovanjem knjaza Nikole komandantom 15. streljačkog puka, koji je čašćen imenom crnogorskog suverena (1889). U isto vrijeme su se vjenčale crnogorske princeze za članove porodice Romanov, za bliske careve rođake.
S druge strane, Crnoj Gori su se nametale obaveze da bespogovorno izvršava instrukcije ruske diplomatije, „što je kod knjaza Nikole ponekad izazivalo mučan osjećaj podređenosti“. Opet, Rusija je zamašno pomagala Crnu Goru, njena subvencija se stalno povećavala. Ruska vlada je pomagala novčano više crnogorskih državnih i prosvjetnih institucija, davala pomoć za vojcku i naoružanje, kupovala žito, davala povoljne zajmove, isplaćivala zaostale kreditne rate i kamate austrijskim i ruskim bankama itd.
U narodu je stalno rastao kult Rusije.
Međutim, već početkom XX vijeka dolazi do promjena u crnogorsko-ruskim odnosima. Razloga koji su uslovili promjenu stava Rusije prema Crnoj Gori ima više, ali su glavni „povišena ljubaznost“ crnogorskog suverena, zbog državnih interesa, prema Italiji i Austrougarskoj i promjena na srpskom prijestolu 1903. godine dolazak proruske dinastije Karađorđevića umjesto austrofilske dinastije Obrenovića. Rusko velikodržavlje našlo je novoga partnera u Srbiji i oslonac u velikosrpskoj nacionalnoj i državnoj ideji.
Rusko-srpski krugovi počinju da kreiraju nepovjerenje prema crnogorskom suverenu, spočitavajući mu dvoličnost, nepouzdanost i prevrtljivost. „Jedini iskreni i vjerni prijatelj Rusije“ postao je preko noći nepouzdani saveznik. Za rusku vladu, koja se rukovodila interesima Imperije, on nije više bio ni značajan ni potreban kao ranije jer je ona novi oslonac svoje balkanske politike našla u Srbiji, koja je pothranjivala ruska sumnjičenja i podrozivost prema crnogorskom knjazu.
Crna Gora je bila samo faktor u funkciji ruskih vojnih efektiva i spoljno-političkih ambicija. Knjaz Nikola se svim silama trudio da dokaže svoju ličnu odanost i vjernost Rusiji. …
Slobodan B. Medojević (Iz Riječi priređivača)
