2012 (Podgorica : Grafo Bale). – 423 str.; 210 x 295 mm. – (Biblioteka :
Nasljeđe). – Tiraž 500.
Proteklo je nešto više od sedamdeset godina od trenutka kada su u Budvi 1938. godine na prostoru između Starog grada i brda Spas, pri kopanju temelja za gradnju novog hotela nazvanog „Avala“, slučajno otkrivene antičke nekropole koje su omogućile da ovaj drevni grad ozbiljno zakorači u svijet arheologije. Kako se radilo o rijetkom i izuzetno vrijednom arheološkom otkriću, čiji je naučni značaj u prvom momentu bio prosto zanemaren, on je ipak ubrzo pobudio određena interesovanja ondašnje naučne javnosti, koja, nažalost, u tome trenutku nije bila ni dovoljno moćna ni dovoljno uporna da se odupre nasrtajima investitora i da otkriće uvede u tokove struke, a da prostor planiran za izgradnju hotela, na kome su otkrivene nekropole, podvrgne detaljnom arheološkom ispitivanju. Nažalost, nastavilo se sa kopanjem temelja i sa razaranjem nekropola. Bez stručnog nadzora, grobovi su nasilno otvarani, grobnice razarane, a grobni inventar razgrabljen, posebno onaj koji je bio načinjen od plemenitih metala, dok je jedan dio, zajedno sa šutom, bačen u more. Bez prateće dokumentacije i odgovarajućih podataka o nalazima, ovo slučajno otkriće antičkih nekropola Budve iz 1938. godine, gotovo da je u cjelosti za arheološku nauku izgubljeno. Međutim, zahvaljujući određenoj stručnoj intervenciji koja je usljedila, istina sa znaatnim zakašnjenjem, ipak je za nauku spašen jedan dio grobnih nalaza, posebno keramičkih. Tom prilikom sačinjen je sumarni opis nekropole i otkrivenih grobova, koji zajedno sa dije- lom spašenog materijala omogućavaju da se bar približno sagleda ne samo značaj otkrića, već i šteta koja je ovom lokalitetu i arheološkoj nauci Crne Gore u cjelini nanijeta.
Sticajem istorijskih okolnosti istraživanja budvanskih nekropola odlagana su sve do 1951. godine, kada se ponovo javilo interesovanje za ovaj lokalitet i kada su po prvi put preduzeta sistematska, stručno vođena iskopavanja, u kojima je otkriven veći broj grobova i grobnica iz helenističkog i rimskog perioda sa izuzetno bogatim grobnim inventarom. Nažalost, i pored činjenice da su istraživanja vodena po svim pravilima struke i da su u njima učestvovali afirmisani stručnjaci i renomirane institucije iz ondašnje Jugoslavije, rezultati istraživanja, koja su sa kraćim prekidima trajala sve do 1957. godine, nikada nijesu objavljena, pa su tako nekropole Budve u arheološkoj nauci Crne Gore i dalje bile samo djelimično poznate. Ni kasnijim iskopavanjima, koja su preduzimana u momentima kada se ukazivala potreba za
kakvim dodatnim proširenjima hotela ili njegove infrastrukture, situacija se bitnije nije popravila. Rezultati istraživanja i dalje su ostajali neobjavljeni ili su objavljivani samo parcijalno. Sticajem objektivnih, ali i subjektivnih okolnosti, sa objavljivanjem rezultata iz najnovijih istraživanja, koja su izvedena tokom 1980. i 1981. godine, znatno se kasni, pa se ona tek sada na ovom mjestu objavljuju. Značajno je naglasiti da su prikupljeni podaci i terenska dokumentacija sačinjena tokom posljednjih istraživanja omogućili donošenje relativno preciznih zaključaka o vrstama pogrebnih rituala, o vrstama i oblicima grobova i grobnih konstrukcija, kao i o vrstama i oblicima grobnih priloga sa njihovim jasnim kulturnim i hronološkim opredjeljenjima. To, naravno, ne znači da su ovim istraživanjima ispitani svi prostori na kojima su se, moguće, prostirale budvanske nekropole, već postoje realne osnove da se u budućnosti otkriju još neke površine koje su korišćene za sahranjivanje. Nažalost, nedostatak podataka i odgovarajuće dokumentacije iz ranijih iskopavanja ne dozvoljavaju da se na ovom mjestu objedine i saopšte rezultati iz svih do sada obavljenih istraživanja, pa će u daljem tekstu biti saopšteni samo rezultati istraživanja obavljenih tokom 1980. i 1981. godine.
Iz Uvoda
