Priredio Nebojša Nikčević
x 297 mm. – Tiraž 500.
Ova zbirka dokumenata i autorskih tekstova pod naslovom Antiratni pokret u Crnoj Gori ʼ91‒92, nastala je prije svega, s namjerom da otgrne od zaborava period od marta 1991. do kraja avgusta 1992. godine, kao izuzetno dramatično vrijeme u nedavnoj crnogorskoj prošlosti.
Rat u Hrvatskoj rasplamsao se 1991. godine. Razaranja JNA na dubrovačkom ratištu, učešće crnogorskih rezervista, uloga koju je u ovim događajima imala Crna Gora, traže svestranije sagledavanje u interesu istorijske istine. U vrijeme jednoumlja i ratne histerije nastale su najbrojnije reakcije pojedinaca, organizacija, partija i pokreta u Crnoj Gori koji su digli glas protiv ovog bezumlja.
Kontaktirali smo mnoge pojedince i organizacije koje su činile dio tog antiratnog talasa u Crnoj Gori. Akteri su se sjećali čak i detalja, razgovora iz tog perioda. Iako se radi o događajima od prije 20-tak godina, iznenađujuće je koliko je bilo teško doći do dokumenata. Dijelom zbog našeg tradicionalno aljkavog odnosa prema dokumentima, a dijelom zbog toga što je u periodu zbivanja kod nas bio tek početak informativne ere, pa je zatureno mnogo papirnih dokumenata i fotografija.
Matica crnogorska, koja je i sama nastala na antiratnom talasu i stvaranju moderne nacionalne svijesti, je prihvatila da objavi autentične pisane izvore koji mogu pomoći da se psihološki, politički, moralno i istorijski osvijetli ovaj period koji još uvijek opterećuje svijest i savjest građana Crne Gore.
Ova publikacija pokazuje da je postojala „druga“ Crna Gora, građanska i demokratska, ona koja nije hjela da ratuje za tudi nacionalni interes (tragično mitski shvaćen) protiv svojih susjeda, protiv svojih sunarodnika, i koja se tome javno i hrabro usprotivila. Veliki broj imena koja se u njoj spominju je već odavno poznat našoj široj javnosti, ali neka od njih kao što su admiral Vladimir Barović i kapetan bojnog broda Krsto Đurović, poznatija su drugdje nego kod nas. Ideja ove publikacije bi mogla biti i da upozori, da društvo i država ne smiju tako brzo da zaboravljaju svoje heroje.
Ovakav izbor nosi sa sobom rizik da se neki važan dokument izostavi ili da se ime nekog ko je nesumnjivo to zaslužio, ne nađe u ovoj publikaciji.
Dokumenta koja su unesena u knjigu su iz nekoliko vrsta izvora: originalni dokumenti o osnivanju i djelovanju organizacija, saopštenja i pisma, zatim novinski tekstovi iz tada jedinog crnogorskog dnevnog lista Pobjeda (prije svega tekstovi koji imaju vrijednost dokumenta). U izboru intervjua, izjava i tekstova iz Pobjede, orjentisali smo se na one čiji su autori bili u to vrijeme na najvišim funkcijama u Crnoj Gori, te su samim tim njihovi stavovi imali direktne veze sa ratnim dešavanjima. Treća vrsta dokumenata su tekstovi iz nedjeljnika Monitor, čiji su autori dali doprinos otporu ratnom bezumlju i širenju stvarne istine o karakteru tog rata.
Uz poštovanje prema svima koji su u jednom teškom ratnom vremenu osvjetlali obraz Crnoj Gori i uz izvinjenje onima koji možda nijesu na odgovarajući način tretirani u ovoj publikaciji, vjerujemo da će ova zbirka dokumenata, vremenom postati važan izvor za razumijevanje naše savremene istorije.
Nebojša Nikčević (Riječ Priređivača)
